Van Nederlands-Indië naar Harderwijk: ‘Deze verhalen mogen niet verloren gaan’
HARDERWIJK - In de woonkamer van Otto Buttner staat een oude kist die zijn ouders meenamen uit Nederlands-Indië. Het voorwerp herinnert aan een geschiedenis die langzaam verdwijnt. Nu de eerste generatie Indische Nederlanders wegvalt, dreigen ook de verhalen over de oorlog, de overtocht en het leven in Nederland verloren te gaan.
Op 15 augustus worden de slachtoffers van de oorlog tegen Japan en de Japanse bezetting van Nederlands-Indië herdacht. Ook in Harderwijk wordt een herdenking georganiseerd.
Roy Abels en Otto Buttner zijn bij de organisatie betrokken. Beiden kwamen als kind vanuit Nederlands-Indië naar Nederland en wonen in Harderwijk.
Een nieuw leven
Na de oorlog moesten veel Indische mensen hun geboortegrond verlaten. Roy was nog maar negen maanden oud toen hij met zijn ouders op de boot stapte.
Over de Tweede Wereldoorlog werd thuis nauwelijks gesproken. “Mijn ouders waren van de eerste generatie en vertelden niet veel. Te veel dingen meegemaakt.”
Een moeilijke start
De overgang naar Nederland was voor veel gezinnen ook groot. Het gezin kwam terecht in een pension in Vught. “Ze hadden geen geld en werk. Ook moest je plotseling eten wat je nooit gegeten had: aardappels, stamppotten, spruitjes. Je mocht niet zelf koken.”
Soms werd er stiekem Indisch gekookt op een petroleumstelletje, vertelt Roy. “Maar dat ruik je natuurlijk wel. Dus dan hadden ze gauw de pensionhouder op hun dak.”
Na verloop van tijd verhuisde het gezin naar een wijk in Amsterdam, waar zijn vader werk vond. “Naar mijn gevoel werd de integratie daar geforceerd", lacht hij. “Maar dat is goed gegaan. Bij ons in de straat was het Nederlander, Indische-Nederlander. Je had het met je buren te doen.”
De Tinnegieter
Ook Otto's ouders kwamen na de oorlog naar Nederland. Zijn vader ging bij Defensie werken. Het gezin kreeg een woning in de Tinnegieter, een wijk die toen nog aan de rand van de stad lag.
Voor Otto een belangrijke plek in zijn jeugd. “Vroeger was het echt een geïsoleerde wijk. Je had de spoorlijn en de stad, toen een hele tijd niks, en dan de Tinnegieter. In niemandsland had je een wijk.”
Voor Otto was het een fijne plek om op te groeien. Geld was schaars en veel van wat ze in Nederlands-Indië hadden opgebouwd, konden ze niet meenemen. Toch werd er geprobeerd om mee te doen. De kinderen gingen naar Nederlandse scholen en thuis werden Nederlandse feestdagen gevierd.
Geld van de overheid
Tegelijkertijd waren veel Indische gezinnen bij hun komst afhankelijk van hulp. Ze kregen geld voor kleding en meubels, maar moesten dit later terugbetalen.
“Ze hebben met het schamele salaris wat ze hadden toch alles terug moeten betalen. Dat is wat heel veel Indische Nederlanders bijblijft.” Volgens Otto werd daar weinig tegenin gebracht. “Heel gedwee werd er terugbetaald en geluisterd."
Hij herinnert zich een man van de HAF-bank die regelmatig langskwam om betalingen op te halen. “Hij heette Ab van Eeden. Ik zie hem nog voor me.”
Over Nederlands-Indië werd ondertussen weinig gesproken. Ook Otto's ouders wilden vooral vooruit en hun kinderen een toekomst in Nederland geven.
De verhalen bewaren
Juist dat zwijgen baart Roy en Otto zich nu zorgen. De eerste generatie die Nederlands-Indië nog zelf heeft meegemaakt, valt weg. Daarmee verdwijnen ook herinneringen die nooit zijn opgeschreven. “Mijn persoonlijke mening is dat trauma ervoor zorgde dat ze het hebben willen wegstoppen. Ze wilden daar niet over praten.”
De oude kist in Otto's woonkamer krijgt daarmee een andere betekenis. Niet alleen als onderdeel van de geschiedenis, maar ook van het verhaal van Harderwijk. De herdenking van 15 augustus is een moment om stil te staan bij wat gebeurde, maar ook bij wat dreigt te verdwijnen.
💬 Mail ons!
Heb jij een tip of opmerking? Mail naar redactie@vrmg.nl of bel: 0341-798298.