Minder typen dankzij AI: zo verandert de spreekkamer in St Jansdal

Een computer die meeluistert met je gesprek bij de dokter klinkt misschien onpersoonlijk. In St Jansdal hopen ze juist het tegenovergestelde te bereiken. 

Tijdens een gesprek hoeft neuroloog Koen van Nieuwenhuizen niet voortdurend naar zijn beeldscherm te kijken om aantekeningen te maken. Een digitale assistent luistert mee en maakt een samenvatting, die hij controleert voordat deze in het dossier belandt. 

St Jansdal was een van de voorlopers in Nederland met AI voor het samenvatten van gesprekken tussen arts en patiënt. Inmiddels wordt AI op meer plekken gebruikt. Met die groei neemt ook de vraag toe wat het ziekenhuis wel en niet met AI wil doen. 

Daarvoor is er een AI-werkgroep met zorgprofessionals en medewerkers van onder meer ICT en informatiebeveiliging. Information Security Officer Remco Nijkamp kijkt naar veiligheid en privacy. Van Nieuwenhuizen kijkt als neuroloog en Medical Information Officer vanuit de zorgpraktijk mee. 

Volgens Nijkamp begint een nieuwe toepassing niet bij AI, maar bij een probleem dat het ziekenhuis wil oplossen. “AI is niet het doel. We zeggen niet dat we meer AI willen gebruiken, we zeggen dat we onze processen willen verbeteren.”

In de spreekkamer merkt Van Nieuwenhuizen vooral het voordeel van de digitale assistent die gesprekken samenvat. De toepassing scheelt hem naar eigen zeggen niet alleen administratief werk, maar ook mentale energie.  

Hoeveel tijd precies wordt bespaard, is lastig te meten. “Als ik er vijf minuten moet typen, dan heb ik vijf minuten minder tijd die ik aan de patiënt kan besteden.” De arts moet de samenvatting nog wel nalezen en controleren, maar volgens Van Nieuwenhuizen scheelt de toepassing ook dan tijd.  

Niet iedere arts heeft er evenveel aan. Volgens Van Nieuwenhuizen werkt de toepassing vooral goed bij specialismen met langere gesprekken, zoals interne geneeskunde en neurologie. Andere artsen hebben minder voordeel of schrijven hun verslag liever zelf.

De gemaakte samenvatting kan patiënten helpen om later terug te lezen wat tijdens het consult is besproken en afgesproken. Als de digitale assistent meeluistert, wordt de patiënt vooraf geïnformeerd en kan die weigeren. De audio-opname wordt na het transcriberen verwijderd. 

Ook op andere momenten ondersteunt AI de zorgverlener, bijvoorbeeld door een conceptantwoord op een patiëntvraag te maken. De toepassing mag daarbij niet zelfstandig medisch advies geven. 

Menselijke controle blijft volgens Nijkamp het uitgangspunt. “AI kan aangeven dat een been mogelijk gebroken is, maar een mens beoordeelt dat. Iemand wordt niet naar de gipskamer gestuurd op basis van alleen AI.”

Of AI het vertrouwen van patiënten beïnvloedt, weet St Jansdal niet. Van Nieuwenhuizen merkt zelf dat hij door de digitale assistent meer aandacht heeft voor de patiënt, maar uitgebreid onderzoek naar de ervaring van patiënten is niet gedaan. Bij de evaluatie is wel met patiënten gesproken.  

Bewustwording speelt volgens het ziekenhuis wel een belangrijke rol. Patiënten worden bijvoorbeeld geïnformeerd als een bericht van een zorgverlener met hulp van AI is opgesteld. 

Bij medewerkers gaat die bewustwording verder. Zij moeten volgens Nijkamp weten wat AI wel en niet kan en binnen welke kaders toepassingen gebruikt mogen worden. Een deel daarvan komt terug in verplichte bewustwordingstrainingen.

Nijkamp verwacht dat AI uiteindelijk zo gewoon wordt dat niet meer bij iedere toepassing over ‘AI’ wordt gesproken. Hij vergelijkt het met elektriciteit, dat ooit nieuw was maar nu vanzelfsprekend is. “Ik denk dat we over vijf jaar misschien terugkijken en zeggen: weet je nog dat we een AI-werkgroep hadden?” 

De controles blijven volgens het ziekenhuis wel bestaan. Toepassingen worden beoordeeld op veiligheid, privacy, ethiek en toegevoegde waarde. “Het risico is dat je AI als doel gaat zien en niet als middel. Uiteindelijk gaat het om de functionaliteit: wat maakt de zorg beter, wat maakt onze processen beter en hoe doen we dat veilig en ethisch?”