Bij Famke groeien psychosociale assistentiehonden en mensen samen in een uniek project

Op haar zesde verjaardag had Famke van Buren maar één wens: een hond. “Ik dacht: als ik alleen een hond opschrijf, dan kunnen mijn ouders me niets anders geven.” Ze kreeg toch andere cadeaus. “Het werd de stomste verjaardag ooit”, zegt ze lachend in haar hondentrainingsschool in Nijkerk.

Tien jaar later vonden haar ouders dat ze er klaar voor was. Via een advertentie kwamen ze bij een nest Mechelse herders terecht. “Ik was op slag verliefd en koos met mijn hart.” Met haar hond Ascha volgde ze trainingen in gehoorzaamheid, speuren en verdediging. “Ik wilde van deze passie mijn werk maken”, maar thuis kreeg ze ander advies: “Ga een vak leren, in de hondenwereld is geen werk.”

Ze koos uiteindelijk een andere richting en ging aan het werk. Via een uitzendbureau begon ze in een administratieve functie bij een drukkerij. Daar groeide ze door en kreeg ze ook creatieve en marketingtaken. “Zo ging mijn creatieve bloed weer stromen.” Ze maakte verdere stappen in het vak en bouwde uiteindelijk haar eigen reclamebureau op.

In die tijd kreeg haar hond problemen. “Hij had zijn knie gebroken en liep in een hondenrolstoel. Van loslopende honden moest hij niks hebben en door zijn trauma reageerde hij agressief naar andere honden.”

Ze bezocht vijf trainers om hulp te krijgen. “Vier trainers zeiden: herplaatsen of laten inslapen. Eén trainer gaf me wel de juiste tips. Dat zette me aan het denken. Ik wilde meer weten over hondengedrag”, vertelt ze over haar eerste stappen in de hondenwereld.

Samen met die hondengedragsdeskundige startte Famke een hondenschool in Zeewolde. Vijf jaar later ging ze een andere kant op door een verschil in visie. “Mijn man zei dat het tijd was om te kiezen. Overdag een reclamebureau en ’s avonds de hondenschool, dat was te veel.”

Ze koos voor haar hondenpassie en startte haar eigen hondenschool: Hondwikkeling. Ze begon met puppycursussen. “Later werd ik steeds vaker gevraagd door oude bekenden om weer te helpen bij hulphonden. Ik vond het moeilijk om nee te zeggen tegen kwetsbare mensen, dus begon ik daar opnieuw mee.”

Inmiddels begeleiden de trainers en coaches ongeveer negentig teams (begeleider met hond, red.). Samen leiden zij eigenaren op, zodat zij hun eigen hond kunnen trainen tot psychosociale assistentiehond. “Het zijn mensen met bijvoorbeeld PTSS, trauma, eet- en angststoornissen en autisme”, legt Famke uit. “Ons doel is dat zij door de hond weer zelfstandig kunnen leven.”

Het hebben van een psychosociale assistentiehond is volgens Famke ook praktisch. “Je moet naar buiten om je hond uit te laten. Dat dwingt je om het huis uit te gaan en je angst te overwinnen. Je komt weer onder de mensen en ontwikkelt een dagritme. Je moet je hond op tijd eten geven en uitlaten.”

“Een psychosociale assistentiehond ‘leest’ zijn eigenaar”, legt ze uit. “De hond merkt veranderingen in gedrag of geur. Dat ziet hij als een signaal dat het minder goed gaat. Hij reageert daarop en laat merken dat de eigenaar beter iets niet kan doen. Door bijvoorbeeld een trauma herkennen sommige mensen hun eigen grenzen niet meer. De hond doet dat wel en geeft ze aan.”

Ze geeft een voorbeeld: “Een vrouw met een Golden Retriever wilde boodschappen doen. Haar hond liep weg toen ze de riem pakte en bleef onderweg tegenwerken. Uiteindelijk ging hij zelfs liggen en weigerde verder te lopen. Ze ging terug naar huis en viel daar uitgeput in slaap. Later probeerde ze het opnieuw. Toen liep de hond zonder problemen mee. Hij liet zien dat haar grens eerder al was bereikt.”

Volgens Famke geeft elke hond signalen op zijn eigen manier. “Een andere hond gaat eerst zitten en kijkt zijn eigenaar aan. Reageert die niet, dan springt hij op of gaat blaffen. Blijft een reactie uit, dan hapt hij zachtjes in een jas. Ik zei: ‘je moet naar hem luisteren. Reageer op zijn signalen. Je bent dan al veel grenzen verder.’”

De trainers en coaches worden intern opgeleid.“Het is dankbaar en vaak leuk werk, maar niet altijd. Dat wordt vaak onderschat”, benadrukt ze. “Je krijgt te maken met verhalen die veel impact hebben. Bij veel deelnemers verandert het leven in positieve zin, maar dat gaat niet in een rechte lijn. Het is vallen en opstaan. Dat geldt ook voor ons traject.”

Famke ervoer dat iemand zo diep in de problematiek zat, dat ze te laat waren. “Je wilt iemand zo graag helpen, maar soms lukt dat niet.” Ze denkt aan een vrouw die geen andere uitweg meer zag. “Ze stopte met het traject. Een paar maanden later stonden we op haar begrafenis. Suïcide. Haar trainster heeft daar veel last van gehad.”

Liever deelt ze een positief verhaal. “Een jonge vrouw liep al elf jaar bij de GGZ en zag geen toekomst meer. Ze zat in een euthanasietraject toen haar vader haar kennis liet maken met Hondwikkeling. Ze zei: ‘misschien hoef ik toch nog niet dood te gaan. Dit wil ik nog proberen.’”

Famke hielp bij het vinden van een geschikte pup. “Op Bevrijdingsdag 5 mei kocht ze de hond. Twee jaar later had ze haar leven weer op de rit: een eigen huis, een vriend, een afgeronde studie en werk voor de klas.”

Na afloop volgt jaarlijks een herkeuring. “Zes jaar later kwam ze terug en gaf aan dat die niet meer nodig was. Ze leverde het hulphondendekje en pasje in. Ze kan het leven weer zelf aan en heeft weer toekomst.”

Famke ziet dat niet iedereen dezelfde kans heeft op een hulphond. “Met onze stichting helpen we mensen die zo’n hond hard nodig hebben, maar de kosten niet vergoed krijgen. Dat kan gaan om regelingen via de gemeente, zorgverzekering of andere fondsen, maar vaak blijft er een groot gat over.”

Volgens haar groeit het besef dat een hulphond echt verschil maakt. Het frustreert haar dat het nog geen onderdeel is van de mentale gezondheidszorg. “Gemeenten zien steeds vaker wat het oplevert. Toch valt deze hulp nog niet standaard binnen de geestelijke gezondheidszorg. Dat vind ik lastig te begrijpen, want een hond kan juist veel zwaardere zorg voorkomen.”

Voor veel mensen blijft het daardoor onbereikbaar. “Ze starten een crowdfundingactie en moeten hun persoonlijke verhaal online delen om geld op te halen. Dat raakt me. Niemand zou zich zo kwetsbaar hoeven opstellen om de juiste hulp te krijgen.”

Haar doel is duidelijk. “Ik wil dat die ongelijkheid verdwijnt. Dat een hulphond niet afhangt van je portemonnee, maar van wat je nodig hebt.”