Greet ontmoet de Duitse Werner op een bijzonder moment: 'Zijn stad lag in puin'

Bij de Paasheuvel worden elk jaar 415 oud-leden van de Arbeiders Jeugd Centrale (AJC) herdacht, die omkwamen door oorlog en onderdrukking. Greet is er deze maandag bij.

Geboren in Amsterdam, op de dag vóór D-day, maakte ze als baby de hongerwinter mee. De oorlog is daardoor altijd onderdeel van haar leven geweest.

Bus met kinderen

Een van de verhalen die haar het meest is bijgebleven, speelt zich af kort na de oorlog. In 1951 kwam via internationale contacten van de AJC en de Rode Valken een bus met kinderen uit Berlijn naar Nederland. Ze werden voor drie maanden opgevangen bij een gastgezin.

De stad lag namelijk nog in puin. Veel vaders waren verdwenen, vaak als soldaat omgekomen. Moeders werkten, terwijl grootouders voor de kinderen zorgden. Een zware tijd. 

“In die tijd zeiden veel mensen nog: Duitsers moeten we niet,” vertelt Greet. En toch kwam dit van de grond.

Ontmoeting met Werner

Bij haar thuis kwam Werner wonen. Hij was 12 jaar, zij zelf 7. “Hij hoorde er gewoon bij. Hij ging met mij naar school en zat bij ons aan tafel. Taalproblemen herinner ik mij niet; hij sprak binnen de kortste keren Nederlands. Ik heb het als heel leuk ervaren. Hij maakte zelfs een poppenhuis voor mij.”

Voor Werner was die tijd bijzonder. Later vertelde hij dat hij in Berlijn vaak alleen was met zijn zus in een kleine woning, vlak bij zijn oma. Het leven daar was zwaar. Juist daarom maakte het gezinsleven in Nederland veel indruk op hem.

Het contact bleef. Greet en haar ouders hielden contact met Werner en zijn familie. “We zijn zelfs bij zijn huwelijk geweest,” zegt ze. Zelf ging ze ook meerdere keren naar Berlijn, nog vóór de bouw van de Muur.

Die reizen maakten diepe indruk. “Je voelde dat je in een bezet land was,” vertelt ze. “Er stonden soldaten met geweren langs de weg. Ik hoorde verhalen over families die gescheiden waren en elkaar alleen nog bij een hek konden zien en naar elkaar zwaaiden. En er werd gezegd: maak hier geen foto’s, want ‘ze’ zijn overal.”

De terugkeer naar Nederland gaf telkens een gevoel van opluchting. “Wat een gevoel van vrijheid toen we weer thuis waren!”

Herinnering

Greet bleef Werner haar hele leven zien. “Ik ben vorig jaar nog bij hem geweest. Hij heeft nu alzheimer en herkent me niet meer direct. Maar als ik zeg dat ik een dochter ben van Cok en Riek uit Amsterdam, dan weet hij het weer." Die herinnering zit diep.

De AJC en Vierhouten

De AJC was een jeugdbeweging voor kinderen en jongeren uit arbeidersgezinnen, ontstaan rond de Eerste Wereldoorlog. Binnen de beweging draaide het om samenleven, jezelf ontwikkelen en opkomen voor vrijheid en solidariteit. Internationale contacten speelden daarbij een belangrijke rol.

Greet groeide op met die ideeën en ging als klein meisje af en toe mee naar AJC-bijeenkomsten en zomerkampen. Haar ouders, Riek en Cok Pels, waren actief binnen de AJC. “Bij ons thuis ging het veel over de oorlog, maar ook over hoe het beter kon in de wereld,” vertelt ze.

Opgevoed als wereldburger

Haar vader zette zich later in om de namen van omgekomen AJC’ers te verzamelen en vast te leggen op de zuil in Vierhouten.

Voor Greet is die plek daarom extra bijzonder. “Met ouders bij de AJC werd je opgevoed als Nederlandse wereldburger. Pas als het met de wereld goed gaat, gaat het echt goed met jou."

Dat heeft haar leven gevormd. Ze werkte in de sociale sector en bleef zich inzetten voor anderen. 

Blijf geloven

Dit jaar spreekt ze tijdens de herdenking. Voor haar is dat vanzelfsprekend. Het verhaal van toen blijft belangrijk voor Greet. "Wij zijn hier om herinneringen op te halen aan een tijd die verbroederde, waarin we probeerden overeenkomsten te plaatsen boven verschillen."

"En we zijn hier om de velen die met die overtuiging gestorven zijn te gedenken. Laten we, met hen in gedachten, hardnekkig blijven geloven in het goede van de mens!"